Search results

Filters

  • Journals
  • Keywords
  • Date

Search results

Number of results: 189
items per page: 25 50 75
Sort by:

Abstract

The French consulate founded in Gdańsk in 1610 was probably the fi rst consulate in the Polish- -Lithuanian Commonwealth. It was established by the King of France, Henri IV. The State Archive in Gdańsk holds a document dated on 23 April 1610 nominating Jean de La Blanque to the post of the French consul in Gdańsk. This was part of a wider diplomatic plan by the French monarch to set up a French alliance with Sweden and the Polish-Lithuanian Commonwealth.
Go to article

Abstract

This article discusses two successive confederations established by the clients and employees of Janusz Ostrogski. They functioned just after the death of their patron, mainly within the Ostrogski Fee Tail. The fi rst, founded in 1620, was concerned with the property claims of Ostrogski’s most trusted servants and clients during the settlement of his estate. The second exemplifi ed the political demands of the landed nobility whose domains fell within the Ostrogski Fee Tail. Both of these played an important role in shaping the legal and organisational framework for estates.
Go to article

Abstract

This article presents Jewish mutual aid associations in the Kingdom of Poland in the nineteenth century. Among the discussed matters are: the legal foundations for organising associations of this type, the chronology of their establishment, the socio-professional character of the founders and members, the attitudes of the authorities towards the creation and operation of these associations. The article is based on original, previously rarely used archives. There were 67 associations established in the discussed time period, including 32 in the Piotrków district (gubernia) and 17 in the Warsaw district.
Go to article

Abstract

The National Lottery was established in the Free City of Kraków (1815–1846) by the Representative Assembly in 1821. It was the source of revenue for the treasury and was leased to a private entrepreneur, Florian Straszewski, known for having contributed to the creation of the Planty Park in Kraków. The lottery was divided class and numerical lotteries, each of which was organised according to different regulations, but with the same lottery administrator (Directorate of the Lottery). It was supervised by the city Senate. The latter issued several laws which regulated the organisation and functioning of the Directory of the Lottery, the sale points, and State Commissioners who were involved in the lottery drawings. The article also discusses the conditions of a typical contract signed with F. Straszewski and the “Plan loterii klasowej” (Plan of the Class Lottery) of 1840. The National Lottery functioned between 1822–1844.
Go to article

Abstract

A filamentous benthic cyanobacteria, strain USMAC16, was isolated from the High Arctic Svalbard archipelago, Norway, and a combination of morphological, ultrastructural and molecular characterisation (16S rRNA gene sequence) used to identify to species level. Cell dimensions, thylakoid arrangement and apical cell shape are consistent with the Pseudanabaena genus description. The molecular characterisation of P. catenata gave 100% similarity with Pseudanabaena catenata SAG 1464-1, originally reported from Germany. Strain USMAC16 was cultured under a range of temperature and photoperiod conditions, in solid and liquid media, and harvested at exponential phase to examine its phenotypic plasticity. Under different culture conditions, we observed considerable variations in cell dimensions. The longest cell (5.91±0.13 μm) was observed at 15°C under 12:12 light:dark, and the widest cell (3.24±0.06 μm) at 4°C under 12:12 light: dark in liquid media. The study provides baseline data documenting the morphological variation of P. catenata in response to changing temperature regimes.
Go to article

Abstract

This article analyzes the poetic imagery of the bilingual, Polish-German, author Piotr (Peter) Lachmann. The key images of his poems bring into focus the problem of keeping up the ties between the world of the living and the world of the dead. Lachmann’s term for this kind of remembrance, made possible by the abundance of pictorial records (photography, fi lm) that transcend the linear axis of time, is ‘sepulchral humanism’. While examining the relations between sacrum and profanum in Lachmann’s verse, the article also notes their contamination by depictions that draw on the aesthetics of disgust and ugliness. Finally, the article discusses the German themes in Lachmann’s poetry and his intellectual bond with Tadeusz Różewicz, a poet and playwright with a better understanding of German culture than most Polish writers of his (post-war) generation.
Go to article

Abstract

This is attempt at drawing an audial map of Władysław Reymont’s The Vampire, taking into account all kinds of sound effects that create the atmosphere of horror, complicate the relations between characters and provoke a sense of the uncanny in the reader. One of those devices, whose importance is hard to overestimate, is silence (speechlessness). The article analyzes in detail its use in the novel, which is in many ways indebted to the modernist, neo-romantic poetics of Young Poland.
Go to article
Keywords Czesław Miłosz

Abstract

The article is devoted to probably one of the most important themes in Czesław Miłosz’s poetry: a persistent, untiring effort to express, or at least point to, the poet’s experience of dark epiphanies. They are, in his own words, momentary illuminations bringing to light the ontological core of various horrors of human existence and of nature, red in tooth and claw, as well as the enigmatic presence of metaphysical evil in the laws that make for order in our material world. Some of those epiphanies reveal to the poet his destiny: he is to become a witness of the horrors of the twentieth century. However, not all of those auguries are uniformly grim; there are some that suggest his prospects may well be bright. That ambivalence is refl ected in Miłosz’s own attitude towards those sudden fl ashes of insight and revelation. He certainly does not resolve it in his poetry, where the ambivalence of the epiphanic moments is expressed and concealed by the pronoun ‘it’.
Go to article
Keywords Jan Kochanowski

Abstract

The main aim of the paper is to urge a correction in Jan Kochanowski’s translation Euripides’s Alcestis (v. 67), edited posthumously by Jan Januszowski in the volume Fragmenta albo pozostałe pisma (1590). In the Greek text (Prologue, l. 67) Apollo prophesizes that a man on the way back from wintry Thrace (Θρῄκης ἐκ τόπων δυσχειμέρων) (the reference to King Eurystheus’ horses enables us to identify him as Heracles) will snatch Alcestis from the hands of Death. In the Polish version of Apollo’s prophesy we fi nd the phrase ‘do zimnej Trąby’ (‘cold Tube’). The philological investigation undertaken in this paper has two goals to achieve. Firstly, it reconstructs the literary tradition of presenting Thrace as a land of severely cold climate (Homer, Livy, Virgil, Horace, Ovid, Statius). And secondly, it takes into consideration the meaning of this poetical landscape in Kochanowski’s Latin poetry and proposes the emendation of what must have been a printer’s error.
Go to article

Abstract

‘The Tatras’ was originally published in the periodical Przegląd Zakopiański in 1902. The poem evokes an apocalyptic landscape dominated by the personifi ed Tatras and an emerging community (a rare example of a collective making an appearance in Miciński’s poetry), whose ways leave little room for optimism. The world, destroyed in a global confl agration, is being harried by a vicious Spectre, whose ravages are highlighted by the poem’s rhythmic structure. In spite of the similarities between it and some of Miciński’s best-known verse from the volume W mroku gwiazd (In the Twilight of the Stars) – i.e. the choice of imagery and colours, the infl uence of expres sionism) – ‘The Tatras’ remains a strikingly odd poem. It is that peculiar quality which may have made one of the less popular of Miciński’s poems.
Go to article

Abstract

The article examines a symbolic photograph described in A Treatise on Shelling Beans, a novel by Wiesław Myśliwski. In my interpretation the picture, which may have never been taken, is a visual catachresis, a signifi er of war trauma. Its depiction of an encounter between the victim of a pacifi cation and the son of the perpetrator can be treated as a wish projection and discussed from the perspective of two interrelated and complementary approaches – trauma and memory studies and the philosophy of dialogue. In practice, the discussion makes use of Aleida Assman’s ‘strategy of keeping silence’ and the concept of encounter, formulated by Emmanuel Levinas and developed by his Polish follower Józef Tischner.
Go to article

Abstract

Artykuł jest próbą zaprezentowania intelektualnej biografii Henryka Elzenberga. Elzenberg dążył do przezwyciężenia swojego pesymistycznego światopoglądu. Początkowo skłaniał się do filozoficznie uzasadnianego nacjonalizmu, łączonego z arystokratycznym kulturalizmem. Rozczarowany realiami życia i brakiem możliwości realizowania postulowanych idei, zwrócił się ostatecznie w stronę naturalnej, bezwyznaniowej mistyki.
Go to article

Abstract

Badając myśl Henryka Elzenberga, należałoby odróżniać pisma wydane za jego życia przez niego samego (nazywam je corpus) oraz rozszerzenie tego zespołu o wszelkiego rodzaju inedita i pisma rozproszone (proponuję nazwę opus). Corpus zostało świadomie opracowane przez Henryka Elzenberga jako jego autoprezentacja. Z pewnością zaliczyć tu można trzy książki: Kłopot z istnieniem (1963), Wartość i człowiek (1966) oraz Próby kontaktu (1966). Myślę, że dodatkowo trzeba tu włączyć także trzy naukowe monografie Elzenberga z czasów jego młodości: Le sentiment religieux chez Leconte de Lisle (1909), Podstawy metafizyki Leibniza (1917), Marek Aureliusz (1922). Pozostała zawartość dorobku Elzenberga stanowi jego pełne opus („dzieło”). Jest ona nieuporządkowana i szkicowa, ale cenna jako materiał do rekonstrukcji pełnego światopoglądu Elzenberga (jego „systemu”).
Go to article

Abstract

Henryk Elzenberg odcisnął swe piętno na polskiej powojennej myśli politycznej – stał się symbolem intelektualnej i duchowej konsekwencji, co uczyniło zen filozofa czasów trudnych. To o nim Adam Michnik pisał w latach 80. jako o filozofie na „czas głazowładztwa”. Wprawdzie w dorobku autora Kłopotu z istnieniem aktywność intelektualna przybierała różną formę, ewoluowała, zmieniając się pod wpływem dziejowych wydarzeń. Konstrukcje teoretyczne zanurzone w klimacie Młodej Polski znacznie różniły się od tych z okresu międzywojennego, tamte zaś – od zapisek czynionych w czasie drugiej wojny światowej i po niej. Elzenberg niezwykle żywo reagował na zmieniający się wokół niego świat, a myśl teoretyczna podążała za historycznymi wydarzeniami, usiłując ogarnąć je, ukazać w szerszej perspektywie i opisać językiem filozofii. Jednak podstawowym przekonaniom oraz intuicjom ich autor pozostał wierny. Przechodząc kolejne fazy – od aktywnego politycznego zaangażowania, przez indywidualizm i okres aktywności teoretycznej, do wewnętrznej emigracji – pozostał wierny swym głównym twierdzeniom, iż zbiorowość, polityka, ale także jednostka stają się wartościowe nie przez prosty fakt egzystencji, ale dzięki odniesieniu do idei oraz wartości.
Go to article

Abstract

Henryk Elzenberg należy do najoryginalniejszych dwudziestowiecznych polskich myślicieli. Mniej znany za granicą niż Kołakowski czy Ingarden, miał za życia wiernych admiratorów i krąg starannie dobranych uczniów; jednym z nich był młody Zbigniew Herbert. Filozofia Elzenberga, asystematyczna, bardzo osobista i prezentowana w tekstach mających nieraz walory literackie (jego główne dzieło jest rodzajem filozoficznego dziennika prowadzonego przez ponad pół wieku), może być interpretowana na wiele sposobów. Autor artykułu usiłuje uchwycić jej ideę przewodnią i usytuować ją zarówno w kontekście specyficznie polskim, jak i w kontekście kultury współczesnej w ogóle. Utrzymuje, iż Elzenberg był przeświadczony o nieuchronności konfliktu między uduchowioną jednostką a społeczeństwem, jako że tylko jednostka może być nosicielem wartości wyższych. Oznacza to, że historia, będąca domeną walczących ze sobą wspólnot, na zawsze pozostać musi sferą absurdu i immoralizmu; najlepszym wyjściem dla wyrafinowanej jednostki jest więc życie aspołeczne, nastawione na moralne i intelektualne doskonalenie się. Stanowisko takie jest czymś wyjątkowym w kontekście kultury polskiej, zawsze ceniącej życie aktywne i podporządkowującej jednostkę celom wspólnoty. Co więcej, jest ono cennym ewenementem w kontekście współczesnego Zachodu, pozostającego we władzy kolektywistycznych w istocie ideologii, takich jak neoliberalizm (!) czy wszelkiego rodzaju dyskursy tożsamości.
Go to article

Abstract

Niniejsza wypowiedź jest próbą charakterystyki osobowości twórczej Henryka Elzenberga. Zwłaszcza pragniemy ukazać swoistość, oryginalność i odmienność zainteresowań i refleksji myśliciela oraz jego szczególny sposób filozofowania, które nie mieściły się w konwencjach teoretycznych ani w stylach myślenia swej epoki. Jako ilustrację powyższego przeświadczenia przywołujemy tu zaledwie cztery charakterystyczne przykłady, a mianowicie refleksje filozofa na temat: relacji kultura – nauka, samobójstwa, fenomenu śmieci, oraz zastanawiamy się nad tą cechą jego pisarstwa, jaką jest, z takim powodzeniem przez niego uprawiana, aforystyczna forma wypowiedzi.
Go to article

Abstract

Artykuł jest spojrzeniem na życie jednego z najwybitniejszych aksjologów polskich XX wieku. Henryk Elzenberg już od dzieciństwa był obywatelem Europy. Edukację szkolną pobierał w Szwajcarii, studia odbył na wydziale humanistycznym Uniwersytetu Paryskiego. W roku 1909 doktoryzował się na Sorbonie na podstawie pracy Le sentiment religieux chez Leconte de Lisle. Zawsze czuł się Polakiem o czym najdobitniej świadczy to, iż w roku 1914 na ochotnika wstąpił do Legionów Piłsudskiego i spędził na froncie 3,5 miesiąca, a w 1920 r. ponownie na ochotnika wstąpił do wojska i ruszył na wojnę z bolszewikami. W 1921 r. habilitował się w Krakowie na podstawie pracy Marek Aureliusz. Z historii i psychologii etyki w zakresie etyki i historii filozofii. Następnie pracował w Warszawie i w Wilnie. Po II wojnie światowej przybył do Lublina, by następnie osiąść w Toruniu. W latach 50. jako „niepoprawny idealista” został odsunięty od pracy ze studentami. Praca dydaktyczna nie była jego pasją, a tą była przede wszystkim działalność naukowa. W zasadzie wychował jednego ucznia, którym był poeta Zbigniew Herbert. Trudno przecenić wpływ Elzenberga-nonkonformisty nie tylko na twórczość, ale i postawę życiową Herberta. „Nie umrzeć jako pies na łańcuchu” to dewiza życiowa, którą niewątpliwie Mistrz zaszczepił swemu Uczniowi. Dla rzesz polskich intelektualistów pozostaje autorem prowadzonego przez całe życie dziennika intelektualnego Kłopot z istnieniem. Aforyzmy w porządku czasu.
Go to article

This page uses 'cookies'. Learn more