Search results

Filters

  • Journals
  • Authors
  • Contributor
  • Keywords
  • Date
  • Type

Search results

Number of results: 26091
items per page: 25 50 75
Sort by:

Abstract

Koncepcja ideałów nauki była wkładem Stefana Amsterdamskiego do sporu na temat racjonalności naukowej. Przyjmując, iż metoda naukowa nie jest zjawiskiem ponadhistorycznym i że towarzyszą jej silne presupozycje normatywne, Amsterdamski staje po stronie Kuhna w jego dyskusji z Popperem oraz jego kontynuatorami i poplecznikami. W istotnym sensie Amsterdamski jest jednak Popperystą, jego intencją jest bowiem rozszerzenie zasięgu krytycznej dyskusji poprzez odniesienie analiz krytycznych do czegoś, co określa on nowożytnym ideałem nauki. Prace Amsterdamskiego, zwłaszcza omawiana w artykule monografia Między historią a metodą, są jednocześnie próbą zabezpieczenia statusu filozofii nauki jako instancji normatywnej w stosunku do ideałów nauki. Artykuł stanowi rekonstrukcję koncepcji Amsterdamskiego i zawiera analizę krytyczną relacji między celami, jakie Amsterdamski sobie stawiał, oraz metodami ich realizacji. Wskazuję na elementy, które wydają mi się w koncepcji ideałów nauki najbardziej problematyczne, sugerując alternatywne sformułowania podnoszonych przez Amsterdamskiego problemów. Wykazuję, iż koncepcja Amsterdamskiego upoważnia do podjęcia próby opracowania nowej koncepcji podmiotu nauki, która to koncepcja mogłaby dostarczyć odpowiednich wskazówek do krytyki nowożytnego ideału nauki.
Go to article

Abstract

Stanisław Kamiński (1919–1986) był filozofem, filozofem nauki i historykiem nauki. Całe jego życie zawodowe od 1949 roku związane było z Wydziałem Filozofii Chrześcijańskiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Do głównych dziedzin zainteresowań Kamińskiego należały ogólna i szczegółowa metodologia nauk, metodologia filozofii, historia nauki i logiki oraz semiotyka m. in. średniowieczna. Podkreślając specyfikę klasycznego sposobu uprawiania filozofii jako poznania autonomicznego w stosunku do nauk empirycznych i teologii, pewnego i najogólniejszego, badał zastosowania logiki do filozofii oraz podał metodologiczną charakterystykę niektórych dyscyplin filozoficznych (metafizyki ogólnej, antropologii filozoficznej, etyki, filozofii religii, filozofii dziejów). Charakterystyczny dla podejścia Kamińskiego był osobliwy historyzm (indukcja doksograficzna), polegający na nawiązywaniu do dziedzictwa przeszłości, by szukać w nim inspiracji i kontekstu rozumienia dla własnych problemów. Nawiązywał bezpośrednio do dwu głównie tradycji filozoficznych: klasycznej (arystotelesowsko-tomistycznej) oraz analitycznej, zarówno w wydaniu scholastyki, jak i szkoły lwowsko-warszawskiej. Pierwszej – realistycznej teorii bytu i poznania, ale także historii filozofii – zawdzięczał swe filozoficzne i historyczne, drugiej – logiczne i metodologiczne zainteresowania nauką. Przyjmował, że jednym z głównych zadań refleksji metodologicznej jest badanie (na ogół niejawnych) założeń filozoficznych i metodologicznych, na których opiera się metoda naukowa, oraz krytyka prób skrajnie ideologicznego wykorzystywania nauki do celów nienaukowych. Był przekonany o potrzebie i zasadności uprawiania różnych typów badań nad nauką. Sprzyja to rozumieniu znaczenia i miejsca nauki w kulturze, teoretycznemu wyjaśnieniu natury i podstaw wiedzy naukowej, poznawczych roszczeń nauki, pokazaniu integrującej roli refleksji metodologicznej dla unifikacji specjalistycznych dyscyplin i współpracy między naukowcami, jak również podkreśleniu praktycznej ważności świadomości metodologicznej dla poszczególnych nauk a także filozofii, dla której jest ona przeważnie jedynym narzędziem samokontroli. Podkreślał, że badanie natury nauki winno uwzględnić wszystkie jej aspekty: logiczno- metodologiczny, humanistyczny i filozoficzny. Główna jednak rola przypada podejściu filozoficznemu (epistemologicznemu). Kamiński odróżniał trzy podstawowe typy nauk o nauce: humanistyczne (historia, socjologia, psychologia, ekonomia i polityka nauki), filozoficzne (ontologia, epistemologia, wąsko pojęta filozofia nauki i filozofia kultury) oraz formalne (logika języka naukowego, logika formalna, teoria rozumowań stosowanych w nauce oraz metodologia nauki). Kamiński interesował się głównie naturą nauki (obejmującą przedmiot, cele, metodę, strukturę i genezę), tj. tym, co w dziejach nauki niezmienne. Pojmował naukę jako epistéme (średniowieczną scientiae) oraz utożsamiał racjonalność wiedzy naukowej z jej metodycznością i szeroko pojmowaną logicznością. Mimo dostrzegania wielu ograniczeń wiedzy racjonalnej, nauka pozostawała dla niego wzorem poznania racjonalnego. Był przekonany, iż celem szeroko pojętego poznania naukowego jest wiedza prawdziwa, a w filozofii — nadto konieczna. Uważał, że „cała logika współczesna stanowi dyscyplinę filozoficzną w szerokim tego ostatniego słowa znaczeniu” i to „ze względu na swój ogólny i spekulatywny (a wedle niektórych również apodyktyczny) charakter oraz stosunkowo maksymalne wykorzystanie jej rezultatów”.
Go to article

Abstract

Floriana Znanieckiego rozumienie nauk społecznych możemy wpisać w szerszy projekt filozoficzny, który nazywam onto-epistemologią społeczną. Główny cel artykułu to rekonstrukcja filozofii Znanieckiego jako wysiłku badawczego nakierowanego na zbudowanie podstawy nauk społecznych w sensie zakładanym przez XIX-wieczny fundamentalizm, to jest jako poszukiwane podstaw uprawomocnienia nauk. Choć cel ten nie był oryginalny to oryginalne i owocne były środki i sposoby ich stosowania w podejściu Znanieckiego. Onto-epistemologiczne podejście Znanieckiego unika Kartezjańskich i Kantowskich dualizmów, a przede wszystkim unika mono-subiektywnego rozumienia podmiotu. Stopniowanie realności w odniesieniu do przedmiotu nauk społecznych, obiektywność jako przynależność do wielu systemów przedmiotowych to podstawowe wynalazki Znanieckiego dokonane na tej drodze. Główna przesłanka onto-epistemologii może być wyrażona następująco: Ludzkie „poznaję” czy „wiem” jest ufundowane w ludzkim (społecznym) „jestem”, a to z kolei istnienie zawiera niezbywalny moment epistemiczny.
Go to article

Abstract

The article presents a comparative analysis of various classifi cations of both sciences’ and management sciences’ paradigms in terms of their pragmatism and adequacy regarding organization research. Furthermore, the aim of the article is also to justify the thesis about the high usefulness of research model proposed by Keneth D. Strang. Strang’s model, based on the concept of researcher’s socio-cultural philosophy, allows on the one hand to overcome the theoretical incommensurability and on the other hand makes it possible for representatives of various paradigms to cooperate with each other. The article contains also refl ections on the paradigm as a key factor affecting both the development of management sciences and the practice of management. The choice of a specifi c paradigm, i.e. research ideology, has a decisive impact on the results of research, as well as the generalization of practice. The paradigm defi nes the research strategy, selection of research methods and inference rules. Furthermore, it infl uences the education process, and thus has an impact on shaping the worldview of scientists, entrepreneurs as well as managers.
Go to article

Abstract

The leading purpose of this paper is to provide an answer to the question whether Karl Marx belongs to philosophy and history of philosophy, and whether placing him in these categories gives a fair picture of what he really intended to achieve. When analyzing Marx’s thought, one should remember that is his own eyes he was not a philosopher but a researcher who goes beyond the horizon of philosophy in order to undertake scientific and not ideological work aimed at organizing political battles of that time. Of course, what a particular thinker believes of himself cannot be an ultimate criterion for interpreting his/her academic output. The doubts are augmented when we consult Leszek Kołakowski’s Main Currents of Marxism – a book that is based on the assumption that “Karl Marx was a German philosopher”, and this starting point supports the critique of Marx’s thought. The problem arises from the fact that Leszek Kołakowski, who was a post-Marxist, despises science and philosophy, and sees myth as the basis of thought dynamics. Thus the question of the adequacy of his presentation of Marx aris es and strengthens the suspicion that Kołakowski did not present the real Marx’s philosophy but rather a myth of Marx’s theory centered on the idea of making people happy against their will and nature.
Go to article

Abstract

This article examines two forms of 19th-century animal magnetism. The fi rst had its roots in early 19th-century Romanticism, the other fl ourished on the fringe of orthodox science and medicine in the last decades of the century. Common to both is a confl ation of scientifi c experimentation, hermetic thought and popular culture. Mesmerism represented a peculiar, excitingly unorthodox face of 19th-century modernity. Now largely discredited and forgotten, it fed on the contemporary enthusiasm for scientifi c discoveries and confi dence in the human ability to do virtually anything. What distinguished mesmerism from other vitalist theories was its claim to shift the boundary between physics and metaphysics.
Go to article

Abstract

W artykule analizuję strategię reformy nauki i szkolnictwa wyższego, ministra Jarosława Gowina oraz trzy koncepcje założeń do ustawy „Prawo o szkolnictwie wyższym”, wyłonione w konkursie. Staram się, podobnie jak Obywatele Nauki, rozważyć zalety proponowanych rozwiązań, a także duże zagrożenia jakie się z nimi wiążą. Swoje uwagi opieram między innymi na badaniach skutków amerykańskiej reformy szkolnictwa wyższego.
Go to article

Abstract

Artykuł wychodzi od rozważań zaprezentowanych przez Małgorzatę Czarnocką w O krytyce nauki (Czarnocka 2017) po to, aby przyjrzeć się potencjałowi krytycznemu dualizmu ideał nauki/praktyka nauki. Przedstawione w kontekście, a następnie zestawione zostaje to z Teorią Aktora-Sieci, która z jednej strony w swoich tezach o nauce zbliża się do obrazu krytykowanego przez Czarnocką, ale z drugiej zachowuje podobny potencjał krytyczny. Dzieje się tak, mimo że teoria ta programowo odrzuca dualizm. Prezentowane rozważania koncentrują się wobec tego na tym, aby wyznaczyć punkty wspólne i różnice między podejściem dualistycznym i niedualistycznym w kontekście artykułu Czarnockiej.
Go to article

Abstract

Klasyfikacja dyscyplin szczegółowych, ich wyróżnianie, uzasadnianie potrzeby istnienia, a w konsekwencji także rozwijanie, jest jednym z ciekawszych problemów metodologicznych nauk empirycznych. W artykule przedstawione zostaną różne strategie wyróżniania subdyscyplin socjologicznych. Rozważania te będą punktem wyjścia do określenia obecnego statusu naukowego socjologii morskiej jako odrębnej dyscypliny szczegółowej.
Go to article

Abstract

An autobiographical lecture at the Faculty of Social Sciences of The John Paul II Catholic University of Lublin, presents the genesis and evolution of my research projects in their tight connection with the ontology of development and educational achievements in science and school practice. It is an introspective and socio-historical insight into the emergence of ideas, the scope of my personal involvement in radical changes in pedagogy as science and practice from kindergarten to university professor. My works have been appreciated, among other things, by rewarding the third honorary doctorate honoris causa.
Go to article

Abstract

Badam problem uniwersalności nauki w jej koncepcjach epistemologicznych oraz zsocjologizowanych, a w tych drugich także tezę o antyuniwersalności nauki. Wyróżniam wśród typów uniwersalności nauki epistemiczną oraz kulturowo-społeczną globalną, w tej ostatniej — uniwersalność globalną poziomu bazowego nauki, a ponadto etyczno-aksjologiczną. Pokazuję, że w epistemologii naukę uznaje się za uniwersalną w jej podstawowych aspektach, tj. wiedzy, przedmiotu, podmiotu, wartości poznawczych oraz metody, ponieważ ta cecha jest według metatez epistemologii koniecznym efektem ważności i autonomiczności nauki. Wykazuję też, że ujęcia zsocjologizowane nauki, stojące na stanowisku multikulturalizmu, niewłaściwie traktują naukę jako nieusuwalnie antyuniwersalną, jako dziedzinę związaną tylko z kulturą zachodnią. Proponuję stanowisko uniwersalizmu globalnego poziomu bazowego postulujące, że nauka wyrasta z kulturowej bazy (zawierającej kryteria najsłabszej racjonalności, empiryczności i metodyczności) wspólnej dla wszystkich kultur. Badam ponadto, jak uniwersalność będąca własnością nauki, staje się wartością nauki i jakie znaczenie ma ta własność i zarazem wartość nauki dla ludzkiego świata.
Go to article

Abstract

Niniejsza wypowiedź jest próbą charakterystyki osobowości twórczej Henryka Elzenberga. Zwłaszcza pragniemy ukazać swoistość, oryginalność i odmienność zainteresowań i refleksji myśliciela oraz jego szczególny sposób filozofowania, które nie mieściły się w konwencjach teoretycznych ani w stylach myślenia swej epoki. Jako ilustrację powyższego przeświadczenia przywołujemy tu zaledwie cztery charakterystyczne przykłady, a mianowicie refleksje filozofa na temat: relacji kultura – nauka, samobójstwa, fenomenu śmieci, oraz zastanawiamy się nad tą cechą jego pisarstwa, jaką jest, z takim powodzeniem przez niego uprawiana, aforystyczna forma wypowiedzi.
Go to article

Abstract

Positivism is a family of philosophical views characterized by a highly favorable account of science. The characteristic theses of positivism are that science is the only valid knowledge and that philosophy does not possess a method different from science (scientism). Positivists attempted to eliminate all metaphysical components in the area of philosophy. Wolniewicz was one of the most original Polish analytical philosophers of second part of 20th century and he was a strong opponent of anti-metaphysical tendencies. The author discusses the problem of the relationship between science and philosophy and presents Wolniewicz’s arguments against positivism and scientism.
Go to article

Abstract

The article presents Martin Luther’s teaching on justification in the context of its soteriological and anthropological consequences, which at least on the verbal level are defined by the terms imputatio and deificatio. The basic presentation of the main aspects of this teaching is preceded by an outline of the historical background of its formation, where both the dispute over indulgences and the mystical inspirations of Luther’s theology played a significant role. The Wittenberg Reformer comprehended justification both as attributing to the believer the righteousness of Christ and as a close union with Him. This unity, whose image is marriage, consists in the commercium sacrum between man and Christ. The participation of a believer in the righteousness of Christ manifests itself as a kind of “transition” into Christ. In this sense, the existence of the justified person becomes an “ecstatic” existence, extra se, that is in God, resulting as a new – divinized (vergottet) – life.
Go to article

Abstract

The subject matter dealt with in this article fits into a broader discussion on sovereignty and patriotism, which has intensified since Poland’s accession to the European Union. It is also associated with the topical issue of patriotic education of children and adolescents, in which the Church engages along with the family and the school (e.g. as part of religion lessons, parochial catechesis, specialist pastoral work). When taking up the subject matter described in the title, the author first focused on whether now, in a changed historical context, speaking about patriotism and patriotic attitudes is still sensible and whether a Christian can (should) be a patriot. When seeking an answer to this question, a reference was made mainly to the Letter of the Polish Episcopate On Christian Patriotism, issued on the 200th anniversary of the first partition of Poland, and to the document of the Conference of the Polish Episcopate prepared by the Council for Social Matters, entitled The Christian Shape of Patriotism. It was against this background that an answer was sought to the question about patriotic content in homilies and catechesis. Homilies delivered by St. John Paul II during his pilgrimages to his homeland were used as a model in this regard. The basic assumptions of the religion teaching syllabus for schools and parochial catechesis, which refer at multiple points to patriotism as a value, emphasising the importance of developing an attitude of respect and love for one’s homeland and its cultural heritage, as well as a motivation to actively participate in social life, were also discussed.
Go to article

Abstract

Autorzy przedstawiają zarys głównych problemów dotyczących nierzetelności naukowej, podając ich defi nicje. Opisują kilka przypadków jaskrawych naruszeń prawa autorskiego w polskich pracach naukowych. W konkluzji widzą konieczność energicznego działania prewencyjnego przez środowisko akademickie.
Go to article

Abstract

In this text the author poses a question about the direction of the evolution of early childhood education, considering its specificity in the context of the academic nature of pedagogy itself and its historical development, and especially the modern trend for interdisciplinarity. The author associates sources of diversity of this sub-discipline with a focus on the child, emphasizing, on the one hand, the setting of the sub-discipline in the tradition, especially pedological and, on the other hand, a growing and critical phenomenological perspective of research in this area. In conclusion he emphasizes that a reorientation of the multi paradigmatic research conducted in early childhood pedagogy, its openness to differences, but also the use of the methodology of the humanities and social studies recognized by the international community of scholars, make this sub-discipline of learning begin to regain the appellation of an integral discipline.
Go to article

Abstract

The papers deals with methodological questions of writing a general history of science. We start by defining the scope of general history of science and its relation to general history, followed by a discussion on recent trends in history and philosophy of science. We also examine the impact of the developments in the humanities since the 1970s on disciplines reflecting on science. The second part of the paper focuses on the approach of science and politics as resources for one other, developed by Mitchell Ash, to describing scientific changes in times of radical regime upheavals. We also discuss the intersection between current science and politics framing historians as engaged intellectuals.
Go to article

Abstract

This paper examines the coverage of women’s health issues, preventive care and prophylaxis in 19th-century Polish popular medical periodicals, in particular Dziennik Zdrowia dla Wszystkich Stanów [ Journal of Health for all Social Classes] (1801–1802), Przyjaciel Zdrowia [ Health’s Friend] (1861–1863), Zdrowie [ Health] (1877/78–1880), and Lekarz [ The Physician] (1903/04–1904/05). The authors of this study try to find an answer to the question whether those periodicals did succeed in giving women’s health issues the rank and status warranted by their significance.
Go to article

Abstract

This article outlines the rise and development of popular science periodicals in Poland from the 18th century until 1939. Their history begins in 1758 with the publication of Nowe Wiadomości Ekonomiczne i Uczone [Latest Economic and Learned News]. Our corpus includes 128 periodicals representing a great diversity of formats and content.
Go to article

Abstract

Artykuł przybliża postać Edmunda Libańskiego, przedsiębiorcy kinowego, autora i tłumacza sztuk teatralnych, konstruktora lotniczego oraz jego działalność jako popularyzatora nauki. Mało znaną częścią aktywności Edmunda Libańskiego jest wydawanie opisanego w artykule czasopisma „Przemysłowiec” we Lwowie (1903–1911).
Go to article

This page uses 'cookies'. Learn more