Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria

StreszczenieW eseju tym autor przedstawia i analizuje twórczosc Ajdukiewicza w róznych dziedzinach. S4 to: składnia, semiotyka, epistemologia i metodologia nauk. Najwięcej miejsca poświęca autor pogłdom epistemologicznym Ajdukiewicza (które ewoluowały od radykalnego konwencjonalizmu do skrajnego empiry-zmu), jego koncepcji metodologii pragmatycznej (zarazem empirycznej i nor-matywnej) oraz oryginalnej metodzie parafrazowania tradycyjnych tez filozo-ficznych na język metalogiki lub semantyki.

StreszczenieArtykuł rozważa problem prawdy na gruncie konwencjonalizmu jako kierunku epistemologicznego. Szczególna uwaga jest przywiązana do konwencjonalizmu radykalnego Kazimierza Ajdukiewicza. Analizowane są powody, dla których Ajdukiewicz zdecydował się na omówienie funkcjonowania kategorii prawdy w schemacie teoretycznym, jak rozwinąl. Wskazuje się że konwencjonalizm radykalny nie prowadzi do relatywizmu w rozumieniu prawdziwości. Niemniej jednak koncepcja Ajdukiewicza nie da się utrzymać z uwagi na wyniki Tar-skiego (semantyczna definicja prawdy, twierdzenie o niedefiniowalności prawdy). W szczególności, metajęzyk, w którym buduje się semantyczną definicja prawdy, nie musi być domknięty. W zakończeniu zarysowana jest propozycja ulokowania pojęcia prawdy w konwencjonalizmie, oparta na spostrzeżeniu, że pogłd ten nie implikuje arbitralności konwencji.

StreszczenieArtykuł identyfikuje motywy wspólczesnej filozofii antycypowane przez rady-kalny konwencjonalizm. Zarazem wskazuje na to, że z uwagi na odkrycie ute-oretyzowania obserwacji radykalny konwencjonalizm jest dziś stanowiskiem przestarzałym. Ta diagnoza służy poszukiwaniu takiej rewizji radykalnego konwencjonalizmu, która nadaje się do utrzymania i zachowuje jak najwiócej elementów oryginalnego stanowiska Ajdukiewicza. Analizując m.in. stosunek Quine'a doktryny niezdeterminowania przekładu i Wittgensteina koncepcji gier językowych do radykalnego konwencjonalizmu, autor dochodzi do wniosku, że radykalny konwencjonalizm należy uzupełnić o pragmatyczną teorię obserwacji Feyerabenda, zaś oryginalne stanowisko można potraktować jako idealiza-cyjną teorię języka. Innym wnioskiem jest, że opanowanie jakiejkolwiek apa-ratury pojęciowej wymaga znajomości alternatywnych aparatur pojeciowych.

StreszczenieW swoich pracach Kazimierz Ajdukiewicz niejednokrotnie podejmował zagad-nienia oplatające się wokól tego, co przyjęło się w literaturze określać mianem sporu o realizm. W standardowy sposób zwięźle opisywał uczestników tego sporu. Jego program epistemologii semantycznej sprawił, że stał się on prekur-sorem wyodrębnienia semantycznej płaszczyzny sporu o realizm i przypisania centralnej roli w tym sporze zasadzie dwuwartościowości, wyprzedzając pod tym wzgłdem brytyjskiego filozofa Michaela Dummetta o ponad dwadzieścia piex lat. Należy jednak pamiętać, że Ajdukiewicza i Dummetta wiele laczyło w metodologii prowadzenia sporu, natomiast wiele dzieliło, jeśli idzie o jego rozwiązanie. Pierwszy bronił realizmu, a drugi skłaniał się w strong antyreali-zmu semantycznego, który można interpretować jako formę idealizmu trans-cendentalnego.

StreszczenieWedług standardowej wykładni Ajdukiewicz był realistę a jedną z jego naj-ważniejszych zasług było sformułowanie celnych argumentów przeciwko ide-alizmowi. Taką interpretację znajdujemy zarówno w popularnych opracowa-niach, jak i specjalistycznych badaniach poświeconych jego filozofii. Jednak bliższe przyjrzenie się jego pogłdom, zarówno w wersji wczesnej (radykalny konwencjonalizm), jak i późnej (radykalny empiryzm), stawia pod znakiem zapytania to standardowe ujęcie. Jeśli bowiem mamy Ajdukiewicza nazywać realistę to o jaki właściwie typ realizmu może tu chodzić? Moja hipoteza głosi, że „realizm” Ajdukiewicza niewiele ma wspólnego z tym, co tradycyjnie rozumie się pod tym pojęciem. Świadczą o tym glówne założenia jego filozofii: (a) akceptacja stanowiska Kanta o decydującej roli podmiotowych struktur poznawczych w kształtowaniu obrazu świata, (b) semantyczna interpretacja tego stanowiska (w duchu pierwszej filozofii Wittgensteina, którą za Steniusem można określić jako lingwistyczny transcendentalizm), (c) przyjęcie konwen-cjonalistycznej tezy o pluralizmie struktur (schematów pojeciowych) i obrazów świata; w pózniejszym okresie doszło jeszcze założenie (d) uprzywilejowujące schemat pojeciowy języka potocznego oraz języka nauk empirycznych.

StreszczenieAjdukiewicza postrzega się jako myśliciela, który przeszedł ewolucję od radykalnego konwencjonalizmu do empiryzmu. W proponowanym tu ujęciu alternatywnym, ewolucja prowadzi do empiryzmu, ale typu pragmatycznego i z pewnym elementem platonizmu. Wyrazem pragmatyzmu jest m.in. arty-kuł

StreszczenieW niniejszym tekście zamierzałem, po pierwsze, przypomnieć zarzuty wobec reizmu skonstruowane przez Kazimierza Ajdukiewicza, po drugie przytoczyć niektóre odpowiedzi na owe zarzuty, sformułowane zarówno przez Tadeusza Kotarbińskiego, jak i przez Czesława Lejewskiego, po trzecie wskazać, które z odpowiedzi Lejewskiego usuwają czeic zarzutów Ajdukiewicza, po czwar-te - wykazać, dlaczego pozostałe odpowiedzi na niektóre zarzuty Ajdukiewicza nie są przekonujące. Ogólnym celem tej pracy jest uzasadnienie daleko posuniętego sceptycyzmu wobec reizmu semantycznego. Staram się uzasadnić przekonanie, iż jedynym rozsądnym rozwiązaniem dla reisty jest rezygnacja z semantycznej czeici jego doktryny. W pracy zachowuję neutralnosc wobec ontologii reizmu, choć moje predylekcje metafizyczne rozmijają się całkowicie z reistycznym obrazem świata.

StreszczenieDyrektywalna teoria znaczenia powstała w okresie, gdy Kazimierz Ajdukie-wicz pozostawał pod wpływem radykalnego konwencjonalizmu. Pogłdy te spowodowały odrzucenie korespondencyjnej teorii prawdy i próbę zbudowania holistycznej i nieodniesieniowej teorii znaczenia. Motywem napisania mojego artykułu było przekonanie, że teoria znaczenia Ajdukiewicza może zostać - po odpowiednich modyfikacjach - zastosowana do języka naturalnego. W tym celu analizuję konsekwencje wybranych aspektów teorii dyrektywalnej i pró-buję wskazać, w jaki sposób teoria ta powinna bye zmodyfikowana, aby mogła pełnić funkcję teorii znaczenia j?zyka naturalnego. Podstawową wadą teorii dyrektywalnej, która uniemożliwia pełnienie tej funkcji, jest brak rekurencyj-ności, co sprawia, że nie wyjaśnia ona, w jaki sposób znaczenie zdania jest wyznaczone przez znaczenia występujacych w nim slów. Konieczne jest zatem uzupełnienie teorii Ajdukiewicza o komponent rekurencyjny. Kolejna wada tej teorii wiąze się z budową macierzy języka, do której Ajdukiewicz wprowadza dane doświadczenia jako komponent pozajęzykowy. Wada ta może bye łatwo usunięta przez odwołanie się do holistycznego aspektu teorii. Również podana przez Ajdukiewicza definicja związku znaczeniowego powoduje niepoządane konsekwencje, dotyczace znaczen wyrażeń w językach otwartych.

StreszczenieW artykule przedstawiam zalety traktowania dyrektywalnej teorii znaczenia (DTZ) jako wspólcześnie rozumianej teorii znaczenia wąskiego. Rozpoczynam od sformułowania siedmiu postulatów, które udana teoria znaczenia wąskiego powinna spełniać. Następnie kontrastuję teorię dyrektywalną z semantyką ról pojeciowych Neda Blocka. Dwa aspekty tej teorii zostają włczone do DTZ - jej naturalizm i dodatkowy, czwarty typ dyrektyw znaczeniowych. W dalszej części artykułu pokazuję jak skorzystanie z DTZ w charakterze teorii znaczenia wąskiego pozwala na uniknięcie pewnych dobrze znanych wad semantyk funkcjonalnych. Na zakończenie pokazuję w jaki sposób zmodyfikowana DTZ spełnia siedem postulatów, od których rozpoczajem, i zarysowuję krótko dalsze drogi rozwoju dla tej teorii.

StreszczenieW swoim artykule z 2004 roku Max Kölbel charakteryzuje zjawisko „nie-zawinionej niezgody”

StreszczenieSzeroko znane, czy wręcz popularne, pojęcia Ajdukiewicza

StreszczenieW artykule omawiam koncepcję pojęcia podaną przez Kazimierza Ajdukie-wicza w