Popularnonaukowe

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk

Opis

ACADEMIA czasopismo popularnonaukowe Polskiej Akademii Nauk promujące w kraju i za granicą osiągnięcia polskich badaczy. Artykuły w „Academii” pisane są językiem przystępnym dla przedstawicieli różnych dziedzin nauki, ale także dla studentów, uczniów i wszystkich innych czytelników zainteresowanych tematyką popularnonaukową. Od 2005 roku czasopismo ukazuje się w dwóch wersjach językowych (po polsku i po angielsku).

ISSN

1733-8662

Wydawcy

Polska Akademia Nauk

Redakcja:

Dariusz Jemielniak – redaktor naczelny

Anna Bielec – sekretarz redakcji

Agata Kaźmierska, Wojciech Brzeziński – dziennikarze

Dominik Wódz – redaktor językowy, korektor

Andrzej Figatowski – opracowanie graficzne

Rafał Komorowski – fotoedytor

Aneta Karwowska – fotograf

Dorota Chabiera – koordynator projektu

Rada naukowa:

Marek Konarzewski prezes PAN (przewodniczący)

Dariusz Jemielniak wiceprezes PAN (wiceprzewodniczący)

Andrzej Buko

Patrycja Dołowy

Paweł Golik

Janusz Jurczak

Tomasz Kapitaniak

Marek Krawczyk

Krzysztof Nowak

Kontakt

Polska Akademia Nauk

Biuro Upowszechniania Nauki i Wydawnictw

pl. Defilad 1

00-901 Warszawa

academia@pan.pl

www.pan.pl

www.academia.pan.pl

Zawartość czasopisma jest dostępna na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC BY 4.0).
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/.

Roczniki i numery

Wybierz numer

Zawartość

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne

1 Spis treści

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne | 2

Pobierz PDF Pobierz RIS Pobierz Bibtex

2 Od redakcji

Dariusz Jemielniak

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne | 3

Pobierz PDF Pobierz RIS Pobierz Bibtex

Autorzy i Afiliacje

Dariusz Jemielniak

wiceprezes Polskiej Akademii Nauk

3 Róże polskiej nauki już są, trzeba je tylko zauważyć

Marek Konarzewski

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne | 4-7

Słowa kluczowe: Polska Akademia Nauk nauka biologia Nagroda Nobla Nagroda Naukowa PAN Narodowe Centrum Nauki wyspy doskonałości potencjał naukowy Polski finansowanie nauki pułapka średniego rozwoju

Pobierz PDF Pobierz RIS Pobierz Bibtex

Abstrakt

Polski Nobel nie zacznie się od jednego przełomowego odkrycia, lecz od stworzenia systemu, który pozwoli najlepszym naukowcom pracować na światowym poziomie – przekonuje prof. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk. W rozmowie opowiada o nowej nagrodzie PAN, wyspach doskonałości i o tym, dlaczego bez inwestycji Polska może utknąć w pułapce średniego rozwoju.

Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Marek Konarzewski

Prezes Polskiej Akademii Nauk

4 Bardziej inwestujemy w mury niż w naukowców

Andrzej Jajszczyk

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne | 8-11

Słowa kluczowe: nauka nauki techniczne Nagroda Nobla Narodowe Centrum Nauki koncentracja środków mobilność naukowców doskonałość naukowa konkurencja akademicka

Pobierz PDF Pobierz RIS Pobierz Bibtex

Abstrakt

Dlaczego Polska ma problem z budowaniem nauki światowej klasy? Prof. Andrzej Jajszczyk z Akademii Górniczo-Hutniczej, były dyrektor Narodowego Centrum Nauki i wiceprzewodniczący Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych, przekonuje, że największym problemem nie jest wyłącznie poziom finansowania, ale rozproszenie środków, nadmiar przeciętnych instytucji i brak realnej konkurencji o jakość.

Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Andrzej Jajszczyk

Akademia Górniczo‑Hutnicza w Krakowie

5 Polska nauka boi się stawiać wymagania

Anetta Undas

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne | 12-15

Słowa kluczowe: nauka medycyna Nagroda Nobla Narodowe Centrum Nauki centra doskonałości współpraca międzynarodowa liderzy nauki luka pokoleniowa strategia naukowa

Pobierz PDF Pobierz RIS Pobierz Bibtex

Abstrakt

Nauka z natury jest elitarna. Nie da się wszystkiego ani wszystkich finansować po równo – mówi prof. Anetta Undas z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, lekarka, naukowiec i członek Rady Narodowego Centrum Nauki w latach 2016–2024 oraz jej przewodnicząca w 2024 roku. W rozmowie z ACADEMIĄ wyjaśnia, dlaczego Polska potrzebuje centrów doskonałości, szerszej współpracy międzynarodowej i odwagi w stawianiu wymagań.

Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Anetta Undas

Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego

6 Wielka nauka zaczyna się od ambitnych wyzwań

Tomasz Dietl

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne | 16-19

Słowa kluczowe: Wielka nauka zaczyna się od ambitnych wyzwań nauka fizyka Nagroda Nobla Fundacja na rzecz Nauki Polskiej Granty ERC koncentracja doskonałości

Pobierz PDF Pobierz RIS Pobierz Bibtex

Abstrakt

Nagroda Nobla działa na wyobraźnię, ale prof. Tomasz Dietl, fizyk teoretyczny związany z Instytutem Fizyki PAN, a wcześniej także z Uniwersytetem Warszawskim, oraz laureat Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, przestrzega: jako miara jakości nauki jest ona zawodna, przypadkowa i obciążona prawem małych liczb.

Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Tomasz Dietl

Instytut Fizyki PAN

7 Prawdziwa nauka nie rodzi się z punktów

Jacek Kuźnicki

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne | 20-23

Słowa kluczowe: nauka biologia Nagroda Nobla ocena ekspercka laboratoria przyszłości wspieranie talentów kultura instytucjonalna

Pobierz PDF Pobierz RIS Pobierz Bibtex

Abstrakt

Dlaczego w Polsce łatwiej liczyć punkty, niż wychować noblistę? Zdaniem prof. Jacka Kuźnickiego, neurobiologa z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie, członka rzeczywistego PAN i byłego przewodniczącego Rady Narodowego Centrum Nauki, odpowiedź nie sprowadza się do pieniędzy. Problem tkwi w systemie, który nie sprzyja ludziom wybijającym się ponad przeciętność.

Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Jacek Kuźnicki

Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie

8 Nobla nie robi się, walcząc o kolejne granty

Dorota Gryko

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne | 24-27

Słowa kluczowe: nauka chemia Nagroda Nobla Narodowe Centrum Nauki badania podstawowe interdyscyplinarność stabilność finansowania

Pobierz PDF Pobierz RIS Pobierz Bibtex

Abstrakt

Gdy zaczynają się naprawdę ważne badania, nikt nie mówi: „To będzie Nobel”. Najczęściej nie wiadomo nawet, czy cokolwiek z tego wyniknie – mówi prof. Dorota Gryko z Instytutu Chemii Organicznej Polskiej Akademii Nauk.

Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Dorota Gryko

Instytut Chemii Organicznej Polskiej Akademii Nauk

9 Nauka pod wskaźniki nie tworzy przełomów

Wojciech Fendler

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne | 28-31

Słowa kluczowe: nauka medycyna Nagroda Nobla Narodowe Centrum Nauki granty wysokiego ryzyka wskaźniki naukowe autonomia badawcza transfer wiedzy

Pobierz PDF Pobierz RIS Pobierz Bibtex

Abstrakt

Problemem nie jest brak wybitnych badaczy, lecz system, który premiuje stabilność zamiast ryzyka – mówi prof. Wojciech Fendler, specjalista w dziedzinie biostatystyki i medycyny translacyjnej, były prezes Agencji Badań Medycznych.

Przejdź do artykułu

Autorzy i Afiliacje

Wojciech Fendler

Uniwersytet Medyczny w Łodzi

10 Matematyka w Polsce: potencjał i kryzys

Tomasz Łuczak

ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk | 2026 | 1 wydanie specjalne | 32-35

Słowa kluczowe: nauka matematyka Nagroda Nobla Medal Fieldsa Nagroda Abela Fundacja na rzecz Nauki Polskiej edukacja STEM dydaktyka matematyki przyszłość nauki

Pobierz PDF Pobierz RIS Pobierz Bibtex

Abstrakt

Młodzi polscy matematycy zdobywają prestiżowe europejskie nagrody, publikują w najlepszych czasopismach i pracują w międzynarodowych zespołach. Mimo to według prof. Tomasza Łuczaka z Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu sytuacja wokół nauk ścisłych w Polsce staje się coraz bardziej niepokojąca.

Przejdź do artykułu